Powstanie w kantonie Nidwalden
Powstanie w kantonie Nidwalden, znane również jako Schreckenstage von Nidwalden, miało miejsce w dniach 7-9 września 1798 roku. Było to zbrojne wystąpienie mieszkańców tego kantonu przeciwko wojskom francuskim, które okupowały Szwajcarię. Konflikt ten był bezpośrednio związany z próbą zachowania niezależności i tradycyjnych zasad ustrojowych w obliczu proklamacji Republiki Helweckiej przez Francuzów. W niniejszym artykule przyjrzymy się genezie, przebiegowi oraz następstwom tego krwawego powstania.
Geneza powstania
W styczniu 1798 roku większość obszaru starej Konfederacji Szwajcarskiej była już pod francuską okupacją. Kluczowym momentem było zdobycie Berno 5 marca, co doprowadziło do proklamacji Republiki Helweckiej 12 kwietnia tego samego roku przez dwanaście szwajcarskich kantonów. Wśród nich znalazły się jednak również katolickie kantony, takie jak Uri, Schwyz, Nidwalden, Glarus, Zug i Wallis, które nie zgadzały się na narzuconą liberalną konstytucję i swobody religijne.
Aby stłumić opór mieszkańców, wojska francuskie pod dowództwem generała Balthasara von Schauenburga rozpoczęły ofensywę. Pierwszymi atakowanymi były kantony Glarus i Zug, które poddały się bez większego oporu. Mieszkańcy Nidwalden, czując zagrożenie, zaczęli umacniać obronę w miejscowości Stansstad. Pomimo początkowych sukcesów obrońców, 9 kwietnia armia francuska przełamała ich obronę, a miasto poddało się.
Pod koniec kwietnia 1798 roku zorganizowana została armia pięciu kantonów pod dowództwem Aloisa von Redinga. W jej skład weszli żołnierze z Uri, Schwyz i Unterwalden. Siły te stawiły czoła atakom francuskim od 30 kwietnia do 3 maja i zdołały odpierać natarcia armii liczącej 12 tysięcy żołnierzy. Ostatecznie jednak Reding został zmuszony do podpisania zawieszenia broni, co doprowadziło do uznania konstytucji Republiki Helweckiej przez kantony Szwajcarii wewnętrznej.
W dniu 29 sierpnia Rada kantonu Nidwalden odrzuciła projekt włączenia do nowego kantonu Waldstätten. W odpowiedzi na ten akt odmowy władze Republiki Helweckiej zwróciły się do Francuzów o militarne wsparcie w celu stłumienia buntu.
Przebieg walk
Atak na Nidwalden miał miejsce 9 września 1798 roku i zaangażował około 10 tysięcy żołnierzy francuskich. Mimo że opór mieszkańców zdawał się bezcelowy z militarnego punktu widzenia, lokalna ludność, zagrzewana do walki przez kapucyna Paula Stygera, postanowiła stawić opór. W sumie około 1600 powstańców wzięło udział w walkach.
W rejonie Kehrsitenberg grupa 30 powstańców skutecznie odpierała ataki 800 Francuzów przez pięć godzin. Jednakże przewaga militarna przeciwnika była zbyt duża, aby móc marzyć o zwycięstwie. Mimo przegranej opór Szwajcarów wywarł znaczne wrażenie na francuskich żołnierzach, co skłoniło ich do podjęcia brutalnych działań odwetowych skierowanych przeciwko cywilom.
Ziemie kantonu Nidwalden zostały splądrowane; wiele domostw spłonęło w wyniku działań wojennych. Najbardziej ucierpiały miejscowości Ennetmoos, Stansstad i Buochs oraz Stans. Brutalne pacyfikacje oraz ataki na ludność cywilną były odpowiedzią na opór Szwajcarów i miały na celu zastraszenie innych zbuntowanych regionów.
Następstwa powstania
W trakcie walk zginęło około 100 mieszkańców Nidwaldenu, a dodatkowe 300 osób – w tym setki kobiet oraz dzieci – straciło życie podczas pacyfikacji kantonu. Choć legendy głosiły, że Francuzi stracili około dwóch tysięcy ludzi, rzeczywiste straty wyniosły jedynie od 100 do 150 żołnierzy.
Pacyfikacja kantonu przyniosła ze sobą olbrzymie zniszczenia: około 600 domów oraz wiele kościołów zostało doszczętnie spalonych, a mieszkańcy pozostali bez środków do życia. Wkrótce po tych wydarzeniach Francuzi zaczęli rozdzielać żywność dla głodujących cywilów. Johann Heinrich Pestalozzi zainicjował budowę domu dla sierot wojennych w Stans jako odpowiedź na tragedię ludności dotkniętej wojną.
Dla upokorzenia pokonanych Francuzi pozbawili pomnik Winkelrieda (bohatera bitwy pod Sempach) jego symbolicznych atrybutów – włóczni i miecza. Opór mieszkańców kantonu wobec francuskiej interwencji wywarł silny wpływ na opinię publiczną w krajach koalicji antyfrancuskiej oraz przyczynił się do trwałych zmian w szwajcarskiej polityce i społeczeństwie.
Trauma związana z pacyfikacją Nidwaldenu odbiła się szerokim echem w historii Szwajcarii XIX wieku, gdzie katolickie kantony niechętnie odnosiły się do wszelkich późniejszych reform konstytucyjnych oraz projektów modernizacyjnych.
Zakończenie
Powstanie w kantonie Nidwalden jest jednym z ważniejszych wydarzeń w historii Szwajcarii końca XVIII wieku. Konflikt ten nie tylko obrazował trudności związane z narzuconym porządkiem przez Francuzów, ale także ukazywał silne pragnienie niezależności mieszkańców tych terenów. Mimo że opór zakończył się klęską dla Szwajcarów, ich determinacja oraz walka o tradycyjne wartości pozostają ważnym punktem odniesienia
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).